Home > ડો.શરદ ઠાકરની નવલિકાઓ > આમ તો આવડત, ને આમ શ્રદ્ધાનો વિષય, એક કાગળની બની હોડી તરે વરસાદમાં.

આમ તો આવડત, ને આમ શ્રદ્ધાનો વિષય, એક કાગળની બની હોડી તરે વરસાદમાં.

વોર્ડબોય કાંતિએ માહિતી આપી, ‘સર, પેશન્ટ છે. ઘરડા કાકા છે. કે’છે કે હવે બે-ચાર કલાકના મે’માન છે. જીવવાના નથી.’ ડોકટરપૂછી બેઠા,’આટલી બધી ગંભીર હાલત છે એમની? કાકાને એમ્બ્યુલન્સમાં લાવવામાં આવ્યા છે?’ ‘ગંભીર તો જરાયે લાગતા નથી. કાકા ચાલતાં જ આવ્યા છે.’ ‘મરવાની તૈયારીમાં હોય એવું લાગે છે?’
‘તમારા કરતાંયે મજબૂત દેખાય છે.’બોલવાને બદલે કાંતિએ બાફયું, પણ પછી તરત જ સુધારી લીધું,’મારા કહેવાનો મતલબ કે કાકા કડેધડે છે. તમારા ને મારા કરતાં પણ લાંબુ જીવે તેવા!”એમને અંદર આવવા દે!’ડોકટરે લીલી ઝંડી ફરકાવી. બીજી જ ક્ષણે ધસમસતી ટ્રેનની જેમ પાંચ-સાત માણસોનું ટોળુ અંદર ધસી આવ્યું.
ડોકટરનું નામ દિલીપભાઇ પટેલ. સરકારી દવાખાનાના અનુભવી, પ્રામાણિક અને કર્મનિષ્ઠ કર્મચારી. પોતાના અનુભવોને અંગત ડાયરીમાં ટપકાવવાના શોખીન જીવ. કયારેક કોઇક રસપ્રદ કિસ્સાની માહિતી મને લખી પણ મોકલે. ડોકટરસમજી ગયા કે આવનારા તમામ એક જ સમાજના હતા.
વયસ્ક ઉંમરની એક જ વ્યક્તિ હતી. ડોકટરે દિમાગના કમ્પ્યૂટરમાં’ફીડ’કર્યું:’ધીસ ઇઝ માય પેશન્ટ.’સાથે આવેલાના સંબંધો પણ સમજાઇ જાય તેવા હતા. પાંસઠ વર્ષના કાકાની પત્ની એટલે સાઠ વર્ષની લાગતી અને ગમે ત્યારે ગંગા સ્વરૂપ બની જવાની ચિંતા ચહેરા ઉપર ચીપકાવીને પતિની પડખે ઊભેલી સ્ત્રી જ હોવી જોઇએ.
બે જુવાન મજબૂત પુરુષો દરદીના દીકરાઓ હોવા જોઇએ કારણ કે બેયના આંખોમાં’બાપ’પ્રત્યેની લાગણી કરતાં’ડોહા’એ અચાનક દોડાવ્યા એની ચીડ વધુ હતી. બાજુમાં ઊભેલી બે મહિલાઓ શબ્દે શબ્દે છણકા કરીને પોતે દીકરી નહીં પણ પુત્રવધૂઓ હતી એ વાતનો પુરાવો આપી રહી હતી. એક-બે પડોશી જેવા લાગતા પુરુષો પણ હતા.
‘નામ શું છે, કાકા?’ડોકટર હિસ્ટ્રી લેવાની શરૂઆત કરી.
‘સાયેબ, મારુ નામ જેઠો. પણ હવે આ નામનું શું કામ છે? હું તો હવે મરી જવાનો. ઘડી બે ઘડીનો મે’માન છું.’ કાકાની બોડી લેંગ્વેજમાં ભય, ચિંતા, મૃત્યુનો ઓથાર, શબ્દોની ધ્રુજારી અને બીજું ઘણું બધું હતું, સિવાય કે મરી જવાય તેવી કોઇ માંદગીના ચિહ્નો.
ડો. દિલીપભાઇ કંઇ પૂછે એ પહેલાં જેઠાકાકાના મોટા દીકરાએ માહિતી આપી,’મારા બાપાને એકાદ કલાક પહેલાં કાનમાં ભમરી જેવું પેસી ગયું હતું. બાપાના મનમાં એવો વહેમ છે કે ભમરી પાછી બહાર નીકળી નથી, હજુ કાનની અંદર જ છે.’જેઠાકાકાએ તાબડતોબ ત્રાડ પાડીને દીકરાને અટકાવી દીધો,’ઇ મારો વૈમ નથી, ભમરીને આ જમણા કાનમાં દાખલ થતાં નજરો નજર જોઇ છે.’
‘પણ કાકા, કોઇ માણસ પોતાનો કાન કેવી રીતે જોઇ શકે?’વોર્ડ બોય કાંતિને હસવું આવ્યું. જેઠાએ છણકો કરીને કહ્યું,’તું ચૂપ મર, ભ’ઇલા! મને તારા દાગતર જોડે વાત કરવા દે. મારી પાસે ફોગટનો ટાઇમ નથી. મરતાં પહેલાં મને બોલવું છે ઇ બોલી લેવા દે.’ પછી જેઠાકાકાએ ડો. દિલીપભાઇ તરફ કાન ધર્યો,’આ કાન ભલે મને દેખાતો નથી, પણ એને કંઇક અડે એની તો મને ખબર પડે કે નંઇ?’
‘ચોક્કસ પડે, પણ એ ભમરી જ છે એ કેવી રીતે ખબર પડી?’ ‘એમાં એવું છે ને સાયેબ, કે હું બેઠો-બેઠો બીડી પીતો’તો ત્યાં સામેથી ઊડીને આવતી એક પીળી ભમરીને મેં જોઇ. વિમાનના અવાજ જેવી ગુન-ગુન કરતી ઇ લખોટા જેવી ભમરી તીરની જેમ મારા કપાળ તરફ આવી રહી’તી. ઇનાથી બચવા સારુ મેં માથું જરાક આડુ કર્યું, તો ભમરી સીધી મારા કાનમાં પેસી ગઇ.’
‘તમને પાક્કી ખાતરી છે કે ભમરી કાનમાં દાખલ થઇ ગઇ’તી? એવું પણ બની શકે ને કે એ તમારા કાન સાથે અથડાઇને પાછી ઊડી ગઇ હોય!’ડો. દિલીપ પટેલ જેઠાકાકાનો કાન તપાસવાને બદલે વાતચીત લંબાવી રહ્યા હતા એની પાછળ તબીબી વિજ્ઞાન જવાબદાર હતું. કાનની આંતરિક રચના ભણી ચૂકેલો કોઇ પણ ડોકટર જાણે છે કે લખોટાના કદની ભમરી કયારેય કાનની અંદર પ્રવેશી ન શકે.
માટે આ ઘટના હકીકત કરતાં જેઠાકાકાના મનનો વહેમ હોય એવું સ્પષ્ટપણે લાગી રહ્યું હતું. પણ જેઠાકાકા એમની જીદ ઉપર મક્કમ હતા,’તમે દાગતરો માનો કે ન માનો, ઇનાથી મને શું ફરક પડવાનો? હું તો આટલું જાણું કે પીળા રંગની મોટી ભમરી હજુયે મારા કાનમાં જ છે, જીવતી છે અને ધીમે ધીમે કાનનો પડદો વીંધીને ઇ મારા મગજમાં ઘૂસી રહી છે.
હવે તો મારા દિમાગને કોતરવાનુંયે ઇણે ચાલુ કરી દીધું છે. આ સાંભળો! મારી ખોપરીની અંદર જાણે આરવાળો ભમરડો ફરતો હોય એવું સંભળાય છે. તમે મશીનથી સાંભળો તો ખરા, સાયેબ!’ડો. દિલીપ પટેલે ઓજાર લીધું. ટોર્ચ હાથમાં લીધી. કાન પહોળો કર્યો. અંદર પ્રકાશ ફેંકયો. બધું બરાબર જ હતું. ભમરી તો દૂરની વાત છે. પણ કીડીનુંયે નામો નિશાન ન કળાયું.
‘જેઠાકાકા! અંદર કશું જ નથી. ભમરી તમારા કાનને અડકીને ઊડી ગઇ છે. તમારા મગજમાં ભમરડો નથી ફરી રહ્યો, પણ ભમરી ફરે છે એ વાતનો ભ્રમ ફરી રહ્યો છે.’ડો. દિલીપ પટેલે એમને સમજાવવાની કોશીશ કરી. અમારી ભાષામાં આને’ટુ રી-એશ્યોર ધી પેશન્ટ’ કહેવાય છે. ઘણી વાર દરદીને સારવારને બદલે સમજાવટ અને હૈયાધારણની જરૂર વધારે હોય છે.
જેઠાકાકાએ માથું ધૂણાવ્યું,’જયાં સુધી હું જીવું છું, ત્યાં સુધી તમે નહીં માનો. હું મરી જઇશ પછી માનશો. મારી ખોપરીમાંથી પીળી ભમરી નીકળીને બહાર આવશે, ઇને તમે ભાળશો, પછી તમને લાગશે કે આ જેઠાકાકો સાચું બોલતો’તો.’પછી જેઠાકાકા દીકરાઓ તરફ ફર્યા,’લ્યો, ત્યારે…! નીકળો અહીંથી બહાર! જો મને જીવાડવો હોય તો બીજા કોઇ હોશિયાર દાગતર પાસે લઇ જાવ. આ દાગતર ભમરો કાઢવાનો દાગતર નથી લાગતો…’
ડો. દિલીપભાઇ સજાગ થઇ ગયા. વાત એમની ધારણા કરતાં આગળ વધી ગઇ હતી. એમની સમજાવટની દરદીના દિમાગ પર કંઇ અસર પડી ન હતી. ઘણી વાર આવા દરદીઓ એમની માન્યતાઓના ભાર હેઠળ ભીંસાઇ મરતા હોય છે. આધુનિક મેડિકલ સાયન્સ આવી ‘સાઇકો સોમેટીક’ બીમારીને સ્વીકારતું થયું છે.
‘માઇન્ડ ઓવર બોડી’ની અધતન થિયરી અનુસાર જો કોઇ માણસ સતત એવું વિચારવા માંડે કે એને હાર્ટ એટેક આવવાનો જ છે, તો એ આવે પણ ખરો! માટે ભમરાની સારવાર ભલે જરૂર ન હોય, પણ ભ્રમણાની સારવાર કરવી ખૂબ જરૂરી હતી. એ વગર જેઠાકાકા સૂકાઇને, સોસવાઇને કદાચ મૃત્યુને શરણે પહોંચી જાય એવું શકય હતું.
ડો. દિલીપ પટેલના મનમાં એક તરકીબ સૂઝી. તબીબી પાઠયપુસ્તકોમાં ન લખેલી હોય એવી તરકીબ. પણ એ ઉપાય એકલા હાથે પાર પડે તેમ ન હતો. કોઇના સાથ અને સહકારની જરૂર હતી. ડોકટરે વોર્ડબોય સામે જોયું. બરાબર એ જ ક્ષણે એવી જ નજરે વોર્ડબોયે એમની સામે જોયું. કદાચ કાંતિના દિમાગમાં પણ એમના જેવી જ વીજળીએ કડાકો કર્યો હોવો જોઇએ.
‘કાંતિ! જેઠાકાકાના કાનમાંથી ભમરી કાઢવી જ પડશે.’ ‘હા, સર! મને પણ લાગે છે કે જેઠાકાકાની વાત સાચી છે. કાંતિના જવાબમાં’કસ્ટમર ઇઝ ઓલ્વેઝ રાઇટ’ની નીતિનો પડઘો સંભળાતો હતો.’કાંતિ, હું નાનકડા ઓપરેશનની તૈયારી કરું છું, તું બહારનું કામ પતાવીને કાચી સેકન્ડમાં પાછો આવી જા!’
‘સમજી ગયો, સર! બહાર બેઠેલા દરદીઓને કહી દઉ છું કે એમણે થોડીક રાહ જોવી પડશે. જેઠાકાકાની ખોપરીમાં ઘર કરી ગયેલી ભમરીનો ઇલાજ કર્યા પછી જ એમનો વારો આવશે. હું આ ગયો… ને… આ આવ્યો!’ કાંતિ સુપરમેનની અદાથી ઊડી ગયો. દવાખાનાની પાછળ આવેલા એક જૂના, ઘટાદાર વૃક્ષના થડ પાસે પહોંચી ગયા. થડના પોલાણમાં ભમરીનો રાફડો હતો. એણે લાકડી લઇને રાફડા ઉપર ઠપકારી. એક મોટી પીળા રંગની ભમરી બહાર આવી.
ક્રોધે ભરાયેલી ભમરીએ ગુનેગાર ઉપર હુમલો કર્યો, પણ કાંતિ તૈયાર જ હતો. હાથમાં પકડેલા પૂંઠાની એક જોરદાર ઝાપટ મારીને એણે ભમરીને પાડી દીધી. ભમરી મરી ગઇ કે બેભાન થઇ ગઇ એ ભગવાન જાણે! સુપરમેનની જેમ ગયેલો કાંતિ સ્પાઇડરમેનની જેમ પાછો ફર્યો, ત્યાં સુધીમાં ડોકટરે બધી જ તૈયારી કરી લીધી હતી, ‘જેઠાકાકા, માથું આ તરફ નમાવેલું રાખજો! હું આ મોટી સીરીંજમાં પ્રવાહી દવા ભરીને તમારા જમણા કાનમાં પિચકારી મારીશ.
આ દવા એવી અસરદાર છે કે ભમરી ગૂંગળાઇ જશે. જીવતી કે મરેલી હાલતમાં એણે બહાર નીકળવું જ પડશે.’ આટલું કહીને ડોકટરે ડીસ્ટિલ્ડ વોટરની પિચકારી જેઠાકાકાના કાનમાં મારી. પછી કાકાનું માથું એમની દિશામાં ઘૂમાવ્યું. અંદરનું પાણી એલ્યુમિનિયમની ટ્રેમાં પડવા લાગ્યું. ડો. પટેલે કાનમાં ચીપિયો નાખવાનું નાટક કર્યું. પછી એક હળવો ઇશારો કર્યો.
એ સાથે જ ટ્રે પકડીને ઊભેલા કાંતિએ મુઠ્ઠીમાં સંતાડેલી ભમરી’ટપ’જેવાં અવાજ સાથે ટ્રેમાં ફેંકી દીધી.
‘અરે! શાબાશ, જેઠાકાકા! તમે તો સો વરસનું આયુષ્ય લખાવીને આવ્યા છો!’ડોકટર અને કાંતિએ એક સાથે હર્ષનાદ કર્યો, ‘તમે તો બચી ગયા. જુઓ, આ ભમરી નીકળી ગઇ.’જેઠાકાકાએ જોયું,’બસ, સાહેબ, આ જ ભમરી હતી. મેં બરાબર જોઇ હતી. તમે મારો જીવ બચાવ્યો, સાહેબ, તમે દાગતર નથી, પણ ભગવાન છો.’ જેઠાકાકાના ચહેરા પર જીવ ગયાનો આનંદ પથરાઇ ગયો.
એમના ગયા પછી ડોકટર અને કાંતિ પેટ પકડીને હસ્યા. કાંતિએ મજાક કરી,’સાહેબ, તમે તો જાદુગર બની ગયા. ભમરી નહોતી તોયે કાનમાંથી કાઢી આપી.”તુ પણ કમ નથી, કાંતિ! પળવારમાં પીળી ભમરી પકડી લાવ્યો! તું પટાવાળામાંથી મદારી બની ગયો!’ડો. દિલીપ પટેલે ખડખડાટ હસતાં ફટકો માર્યો.

(શીર્ષક પંકિત: રમેશ પારેખ)

(http://gujaratiliterature.wordpress.com/ માંથી)

  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: