Home > ડો.શરદ ઠાકરની નવલિકાઓ > આ હળાહળ પી જનારા, એકલા શંકર નથી, આંખ મીંચી પી જનારા, આપણી વચ્ચે ય છે.

આ હળાહળ પી જનારા, એકલા શંકર નથી, આંખ મીંચી પી જનારા, આપણી વચ્ચે ય છે.

ઓગણીસસો પાંત્રીસમાં જન્મેલા અખિલેશભાઈએ ગયા વરસે જીવનસફરનાં પાંસઠ વરસ પાર કર્યા. કલમના કેમેરાથી જો વરસદીઠ એક ફોટોગ્રાફ પાડવા જઈએ તો પણ પાંસઠ વાર ‘કિલકૂ’ કરવું પડે. આપણી પાસે એટલો બધો સમય નથી અને કેમેરામાં એટલું કચકડું પણ નથી. પણ સત્ય ઘણી વાર કલ્પના કરતાં રોમાંચક નીકળી પડે છે. અખિલેશ ઝવેરીની જિંદગીનું આલ્બમ આવું જ એક રોમાંચક સત્ય બની શકે એમ છે.

પિસ્તાલીસની સાલ. દસ વરસનો અખિલ શેરીમાં રમીને હમણાં જ ઘરમાં ઘૂસ્યો છે. હાથ-પગ ધોઈને નિશાળનું લેસન કરવાની તૈયારીમાં જ છે, ત્યાં એના કાન સરવા થાય છે. પડોશીના ઘરમાં રેડીયો ઉપર એ જમાનાના પ્રસિદ્ધ ગાયક કે. એલ. સાયગલના દર્દીલા અવાજમાં ગવાયેલું ગીત વાગી રહ્યું છે. એનું મન રેડીયોની સ્વિચ ઓન કરવા લલચાય છે. હજી તો માત્ર વિચાર જ જન્મ્યો છે, ત્યાં અચાનક ડેલીનું બારણું ખૂલે છે અને એના પપ્પા સેવંતીલાલ ઘરમાં પ્રવેશે છે.

એક ખોંખારો, પછી કરડી નજરનો ફરી વળતો ચાબુક અને પછી ભયંકર મોટો ઘાંટો : ‘શું કરે છે, ઓટીવાળ ? ભણવા કયારે બેસવું છે ? ઘરડા થશો ત્યારે ?’

અખિલ ધ્રૂજી ઊઠે છે. સ્લેટ અને પેન લઈને દાખલા ગણવા બેસી જાય છે. એનું નાનકડું મગજ બહેર મારી જાય છે. બાપના નામની એના કુમળા દિમાગ ઉપર બહુ જબરી ધાક છે. સેવંતીલાલ બહારથી આવે અને દીકરાને માર ન પડે એ ઘટનાની તો અખબારો પણ નોંધ લે ! લેસન કરતાં કરતાં અખિલને પેશાબ છુટી જાય છે. પણ બાપની ધાકથી એ એટલો ફફડી ગયો છે કે ભીની ચડ્ડી સાથે એ બેસી જ રહે છે. આ દ્રશ્ય કેમેરામાં ઝડપી લેવા જેવું છે. પણ કેમેરા ‘કિલકૂ’ કરવાનો અર્થ નથી. ભીની આંખ હોય કે ભીની ચડ્ડી, એ દ્રશ્યનો ફોટોગ્રાફ ભીનો જ આવવાનો ! નેગેટીવ જ જ્યાં લૂકાય એવી ન હોય ત્યાં ફોટોગ્રાફ ડેવલપ શી રીતે થાય ?

સાલ ઓગણીસસો પંચાવનની. ઉંમર વધતાં સેવંતીલાલનો સ્વભાવ શાંત પડવાને બદલે વધુ ઉગ્ર અને તામસી બનતો ગયો. પહેલાં સગડી જેવા હતા, હવે જ્વાળામુખી જેવા બની ગયા. અખિલેશ વીસ વરસનો ઊંચો, ગોરો, ઘાટીલો યુવાન બની ગયો છે. કોલેજના છેલ્લાં વરસમાં છે. સિંહ જેવો બહાદુર છે, પણ બાપ નામના શબ્દ આગળ હજી પણ સસલું બની જાય છે. હિન્દી ફિલ્મોના ગીતો પાછળ એ પાગલ છે. ઘરમાં જ રેડીયો છે, પણ એને હાથ લગાડવાની હિંમત કયાં છે ? છતાં એ ગીતો સાંભળવાનો એનો ગાંડો શોખ પૂરો કરે છે. કયાં ? કેવી રીતે ?

રસ્તા ઉપર પાનનો ગલ્લો. ત્યાં વાગી રહેલો ટ્રાન્ઝીસ્ટર. તમાકુ-સીગારેટના બંધાણીઓની ભીડ. સંસ્કારી ઘરનાં છોકરાથી તો ત્યાં ઊભા પણ ન રહેવાય. અખિલ ઊભો રહે છે. એટલો નજીક પણ નહીં, કે કોઈ ઓળખીતું ત્યાંથી પસાર થાય તો એને જોઈને વહેમાય ! અને એટલો દૂર પણ નહીં, કે રફી સાહેબ, હેમંતકુમાર કે લતાબાઈના મધ જેવા ગળાં પોતાના કર્ણપાત્રમાં પૂરેપૂરાં ન ઝીલી શકાય ! કોઈ અજાણ્યા રાહદારીઓ આવા સુઘડ, સંસ્કારી જુવાનને આમ રસ્તાની ધારે એકલો ઊભેલો જોઈને કંઈ વિચારે તો એના મૂક પ્રશ્નનો મૂક ઉત્તર આપતો હોય એમ અખિલ પોતાની કાંડા ઘડિયાળમાં સમય જુએ. પછી ચહેરા પર અકળામણના ભાવો ઊપસાવે. મતલબ : ‘હું કોઈ મિત્રની વાટ જોઈ રહ્યો છું.’

આ દ્રશ્ય પણ કેમેરામાં ઝીલી લેવા જેવું છે. ઘરમાં વાઘની જેમ ગરજતા પિતાનો જુવાન પુત્ર પોતાના કળારસને તૃપ્ત કરવા માટે સરેઆમ સડક પર ઊભો રહીને પાનના ગલ્લાવાળાની કૃપા ઉપર ટકી રહે ત્યારે એ માણસ મટીને મજબુરી બની જાય છે. આ તસ્વીર અવશ્ય શ્વેત-શ્યામ જ આવવાની ! મજબુરીનો ચહેરો કયારેય રંગીન નથી હોતો.

દ્રશ્ય બદલાય છે. અખિલના લગ્ન થાય છે. ઘરમાં સુંદર, પ્રેમાળ, સંસ્કારી પત્ની આવે છે. એક અલાયદા શયનખંડમાં નર અને માદા કબુતર એમનો માળો બાંધે છે. ગૂટર… ગૂ…. ના ઘેરા રવથી રાતો ગૂંજી ઊઠે છે. એક રાતે જમીને અખિલ અને એની પત્ની ઇલા બહાર જવા માટે તૈયાર થાય છે. પગમાં ચંપલ પહેરે છે. દિવાનખંડમાં બેઠેલા સેવંતીલાલ બાપ મટીને સાપ બની જાય છે. ફૂંફાડો મારે છે : ‘કયાં ચાલ્યાં આટલાં મોડાં ?’

દબાતા અવાજે અખિલ જવાબ આપે છે : ‘મારા મિત્ર રમેશના ઘરે જઈએ છીએ. ઘણા વખતથી એ કહ્યા કરે છે કે.. ભાભીને લઇને…. કયારેક… તો….’ ગાડીમાં પેટ્રોલ ખૂટી પડે અને એ દોડતી બંધ થઈ જાય એવું જ અખિલની વાણીમાં બને છે. અહીં પેટ્રોલ એટલે હિંમત.

બાપનો હાકોટો એના કાન ભરી દે છે : ‘એટલે ? એ તારો રમેશ કહે એમ તારે કરવાનું છે કે તારો બાપ કહે એમ ? નથી જવાનું. કાઢ પગમાંથી ચંપલ…’

‘પણ પપ્પાજી….’

‘મને સામો જવાબ આપે છે ? મને ?’ સેવંતીલાલના પેટમાંથી લાવારસ ઠલવાય છે. અખિલ એની પરણેતર સાથે પીછેહઠ કરી લે છે. કબુતરો પીંજરમાં પૂરાઈ જાય છે. આપણો કેમેરા ‘કિલકૂ’ થાય છે, પણ દ્રશ્ય જ એવું છે કે એની તસવીર… ! પત્નીની હાજરીમાં અપમાનિત થતો પતિ એક ભારેલો અગ્નિ હોય છે, એ કયાં સુધી ભારેલો રહી શકે છે એ જ જોવાનું રહે છે.

અને એક સાંજે ઈલાએ અખિલેશને શરમાતા અવાજમાં સવાલ કર્યો : ‘બે દિવસથી તમે પપ્પાજીના રૂમમાં કેમ લૂવો છો ?’

‘તને ખબર નથી ? પપ્પાએ જ હુકમ કર્યો છે. જે દિવસે પપ્પાને ખબર પડી કે તને સારા દિવસો જાય છે એ જ દિવસથી એમણે મને એમના રૂમમાં બોલાવી લીધો છે. અને મમ્મીને તારી સાથે લૂવાનું કહ્યું છે.’ અખિલેશે ફોડ પાડયો.

પત્ની વધુ કંઈ ન બોલી. છ મહિના પછી ફરી એણે વાત કાઢી : ‘સાંભળો ને તમે ! આજથી તમે આપણા રૂમમાં લૂવાનું રાખો ને ! મમ્મી બહુ સારા છે. મારું ધ્યાન રાખે છે. પણ મને કશી તકલીફ હોય તો એમને કહેતાં સંકોચ થાય છે… અને…… ‘

‘અને શું ?’

‘તમારા વગર ગમતું પણ નથી. આખો દિવસ તો તમે દુકાને હો છો. રાત્રે વાતો કરવા મળે તોયે કેટલું સારું લાગે ?’ આ શબ્દો પત્નીના નહોતા, પણ એનામાં રહેલાં અરમાનોના હતાં.

‘સારૂં, જોઉં છું. પપ્પાને કહેવાની તો મારામાં હિંમત નથી, પણ મમ્મીને વાત કરું છું.’ અખિલે કહ્યું.

અને મમ્મીજી માની ગયાં. રાત્રે પથારીની ફેરબદલ જોઈને સેવંતીલાલની ખોપડી ફાટી. રાત્રે કયાંક નાટક હતું એટલે એ સાડા બાર એક વાગ્યે ઘરે આવ્યા. પોતાના લૂવાના ઓરડામાં દીકરાને ન જોયો. ઊંઘતી પત્નીને ઢંઢોળીને જગાડી. કારણો પૂછયા, માહિતી જાણી. ધૂમાડો બોંબની જેમ ફાટયો. પુત્ર અને પુત્રવધૂનાં બેડરૂમના બંધ બારણાં ઉપર એક જોરદાર લાત ઠોકી દીધી. કબુતરો ફફડી ઊઠયાં.

‘શું થયું, પપ્પાજી ?’ અખિલે આંખો ચોળતાં પૂછયું,

‘મારા હુકમની આવી અવગણના ? નાલાયક, અત્યારે તારું અહીં શું દાટયું છે ? તારી વહુને આઠમો મહિનો જાય છે. હવે તો એની સોડમાં પેસવાનું બંધ કર…..’ બાપ એની હદ ઓળંગી ગયો.

‘પપ્પા….’ જિંદગીમાં પહેલી વાર સસલું સિંહના અવાજમાં ગરજી ઊઠયું : ‘અમારા મનમાં એવું કશું જ નથી જેવું તમે કલ્પી રહ્યા છો. અને પપ્પા, એ તમારી પુત્રવધુ છે, એક સ્ત્રી છે. તમે એનું માન ન જાળવો તો કંઈ નહીં, પણ મર્યાદા તો.. ‘

‘નાલાયક, ગમાર, ગધેડા ! મારી સામે બોલે છે. નીકળ, અત્યારે ને અત્યારે મારા ઘરની બહાર નીકળી જા. જિંદગીમાં કયારેય પાછો અહીં પગ ન મૂકીશ. આજથી આપણો બાપ-દીકરાનો સંબંધ પૂરો થાય છે. મારી કરોડોની મિલકતમાંથી તને ફૂટી કોડી પણ નહીં મળે. નીકળો મારા ઘરમાંથી…’

માત્ર ગુસ્સો ! ભયંકર ગુસ્સો ! અને આંધળો ગુસ્સો ! ગુસ્સાની આગમાં સંબંધ બળીને ખાખ થઈ ગયો. અખિલેશ પહેલી વાર પુત્રને બદલે પુરુષની જેમ… ના, મર્દની જેમ વર્ત્યો. પહેરેલાં કપડે રાતના એક વાગ્યે બાપનું ઘર એણે છોડી દીધું. અઢી જણાં એક ક્ષણમાં આધાર વગરના બની ગયાં.

કયાં જવું ? આવી સ્થિતિમાં આપણે એમની સામે ઊભા હોઈએ તો શું વિચારીએ ? કેમેરા ‘કિલકૂ’ કરવાનું પણ ભૂલી જઈએ. અને આ મધરાત એવી ઘેરી કાળી ડિબાંગ રાત હતી કે ફલેશ મારવાથી પણ ફોટોગ્રાફ ન મળે.

અખિલે જે થઈ શકે એ જ કર્યું. પત્નીને એના પિયરમાં મૂકી આવ્યો. આમ પણ સુવાવડ નજીકમાં ગાજી રહી હતી. એ એક અંગત મિત્ર ઓરડી ભાડે રાખીને રહેતો હતો ત્યાં ગોઠવાઈ ગયો. બીજા દિવસે ઊઠીને કપડાં પણ મિત્રના જ પહેરવા પડયા. પૈસા કમાવા માટે નોકરી શોધવી શરૂ કરી. ઝવેરીનો દીકરો હતો, એટલે બીજું તો શું આવડે ? જે ઝવેરીબજારમાં પિતાનો સિક્કો વાગતો હતો, એ જ બજારમાં સાતમી દુકાનમાં નોકર તરીકેનું કામ સ્વીકારી લીધું. બાપની દુકાન શરૂમાં જ હતી. રોજ જતાં-આવતાં બાપની નજર સામેથી પસાર થવું પડતું. કયારેક તો ઘરાક માટે બે અડધી ચા કહેવા માટે પણ…. ! અને છતાં માથું ટટ્ટાર રાખીને એણે એ કામ પણ કર્યું. પહેલાંની સ્થિતિમાં અને હવેની પરિસ્થિતિમાં બહુ જબરો ફરક હતો. પહેલાં એ બાપની દુકાનમાં હતો ત્યારે સોનાની મોજડી પહેરેલ સસલું હતો અને હવે ઉઘાડપગો તોયે સાવજ હતો.

પૂરા મહિને ઇલાએ દીકરાને જન્મ આપ્યો. અખિલેશની હાલત હુમાયુંના જેવી હતી. અકબરનો જન્મ થયો ત્યારે હુમાયું પાસે મોં મીઠું કરવાનાયે પૈસા ન હતા. દીકરો મોટો થતો ગયો, સંઘર્ષ પણ મોટો થયે જતો હતો. અખિલેશ એ સંઘર્ષમાંથી પસાર થતો રહ્યો.

પછી તો એણે નોકરી બદલાવી. કમાણી વધી. ભાડાનું ઘર લીધું. વરસો પછીની બચતમાંથી પોતાની માલિકીનો ફલેટ ખરીઘો. આ દરમ્યાન બીજો દીકરો પણ જન્મ્યો. એક પુત્રી પણ આવી.

હમણાં ગયા વરસે એમને પાંસઠ વરસ પૂરા થયા. હવે એ અખિલ નથી, અખિલેશભાઈ પણ નથી, હવે એ ત્રણ સંતાનોના પ્રેમાળ પપ્પાજી છે. એમનાયે સંતાનોના વહાલા દાદાજી છે. ઇલાબેન દાદી બન્યા પછી પણ એવાં ને એવાં ગરવા લાગે છે.

સામાન્ય રીતે આવા સંજોગોની થપાટ ખાઈ ચૂકેલો માણસ કારેલા જેવો કડવો બની જતો હોય છે, પણ અખિલેશભાઈ કારેલું બનવામાંથી બચી ગયા છે. એ સતત હસતા રહે છે, હસાવતા રહે છે. બાપ તરફથી મળેલી તમામ કટુતા એ ગળી ગયા છે. બદલામાં એમના દીકરાઓ અને વહુઓ તરફ એમનું વર્તન અત્યંત પ્રેમાળ રહ્યું છે.

અને હવે જોઈએ છેલ્લું દ્રશ્ય. થોડા સમય પહેલાં એમના દીકરાએ એમના જન્મદિવસે આશ્ચર્યનો બોંબ વિસ્ફોટ કર્યો : ‘પપ્પાજી, અમે તમારા માટે એક ગિફટ લાવ્યા છીએ. તમે જ જુઓ કે અંદર શું છે!’

પપ્પાજીએ દોરીથી બંધાયેલા એક ખાખી રંગના મોટા ખોખાને ખોલવાનું શરૂ કર્યું. મનમાં વિચારો ચાલતા હતા, શું હોઈ શકે અંદર ? લૂટકેશ ? ક્રોકરી ? શો-પીસ ? અનાવરણ પૂરૂં થયું અને અખિલેશભાઈની આંખોમાં આનંદનું પૂર ઊમટયું. નજર સામે સોની કંપનીની મોંઘીદાટ ઓડિયો સિસ્ટમ વિથ સ્પિકર્સ પડેલી હતી ! એમણે પ્રાઈસ ટેગ વાંચી :

‘બેટા, આ શું ? સત્યાવીસ હજાર રૂપિયા ?!’

‘હા, પપ્પાજી ! મને ખબર છે કે તમને જૂની ફિલ્મોનાં ગીતો સાંભળવા બહુ ગમે છે !’ દીકરો વધુ કંઈ બોલી ન શકયો.

બોલી શકવાની સ્થિતિમાં તો અખિલેશભાઈ પણ કયાં હતા ? એ માત્ર વહી શકવાની હાલતમાં હતા. વહી ગયા. જે વાત પુત્ર સમજી શકયો એ જ વાત બાપ સમજી શકયા હોત તો ? આ ભેટ કોઈએ એમની દસમી વરસગાંઠે આપી હોત તો ? તો શું ? જિંદગી સુરીલી બની ગઈ હોત !

એમની ભીની આંખ જોઈને પુત્રે પૂછયું : ‘શું થયું, પપ્પા ?’ ગિફટ ન ગમી ?’

‘ગમી… ! બેટા, બહુ ગમી ! આ આંસુ તો એ વિચારે આવ્યા કે આ જ ગિફટ એક પેઢી વહેલી કેમ ન મળી ? પણ કંઈ વાંધો નથી, દીકરા ! મારું કદાચ એ જ કિસ્મત હશે, જુવાની રણની જેમ પસાર કરી અને હવે પાંસઠમા વરસે વસંત મ્હોરી !’

કેમેરા જો હાથવગો હોય તો ‘કિલકૂ’ કરવા જેવું આ જ ખરું દ્રશ્ય છે. અખિલેશભાઈની પાંસઠ વરસની જિંદગીના આલ્બમમાં કદાચ આ અંતિમ છબિ જ રંગીન છે. સાચવી રાખવા જેવી પણ !

(અખિલેશભાઈના પિતાનું અવસાન થઈ ચૂકયું છે. એમની અંતિમ ક્ષણે પણ એમણે દીકરાને યાદ ન કર્યો. અખિલેશભાઈ પણ એમને મળવા ન ગયા. જે લોકોને ખબર નથી કે બાપ-દીકરા વચ્ચે ખરેખર શું બન્યું હતું, એ લોકોએ અખિલેશભાઈની ટીકા પણ કરી. પણ અખિલેશભાઈ એ બાબતમાં સ્થિતપ્રજ્ઞ બની ગયા છે. એ કહે છે : ‘મારો બાપ તો એ જ રાત્રે મૃત્યુ પામ્યો હતો, જ્યારે મારે અડધી રાતે ભયંકર ખરાબ હાલતમાં મારું ઘર છોડી દેવું પડયું હતું. અમારો સંબંધ એ જ ક્ષણે, એમના જ હાથે દફનાવાઈ ચૂકયો હતો. આજે વરસો પછી સંબંધોની એ લાશ ઉપર દુનિયાદારી અને દંભની સંજીવની છાંટવાનો શો અર્થ ? કોઈ પણ પુરૂષે સૌ પ્રથમ માનસિક રીતે બાપ બનવાની તૈયારી રાખવી જોઈએ, પછી જ શારીરિક રીતે ! અને આનંદની વાત એ છે કે સેવંતીલાલની અઢળક સંપત્તિમાંથી અખિલેશભાઈએ એક રાતી પાઈ પણ સ્વીકારી નથી.)

(http://gujaratiliterature.wordpress.com/ માંથી)

  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: