Home > ડો.શરદ ઠાકરની નવલિકાઓ > કાળ એ તો સર્વલક્ષી કાળ છે, પળ વિપળમાં માપવાથી શું ટળે

કાળ એ તો સર્વલક્ષી કાળ છે, પળ વિપળમાં માપવાથી શું ટળે

બાર-તેર વરસ પહેલાંની વાત. શિયાળાની થરથરતી રાત. રાતના બાર વાગ્યા હશે. હું થોડી વાર પહેલાં જ એક નવા જન્મનો સાક્ષી બન્યાનું સદૂભાગ્ય પામીને પથારીમાં પડયો હતો. શરીર આરામ માગતું હતું, પણ આંખોમાં ઊંઘ ન હતી. મેં મહાકવિ કાલિદાસનું ‘ૠતુસંહાર’ ઊઠાવ્યું. ગરમ, હુંફાળા ધાબળામાં લપેટાઇને ગ્રીષ્મૠતુનું અદૂભૂત વર્ણન વાંચવામાં કંઇક એવી જ મજા હતી જેવી શિયાળાની ભાંગતી રાતે ખૂલ્લા ખેતરમાં તાપણા પાસે બેસીને શેકેલી મકાઇનો સ્વાદ માણવામાં હોય છે. ‘નિદાધ કાલ: અયમૂ ઉપાગત: પ્રિયે…..”થી વધુ રોમેન્ટિક પંકિત ઊનાળાની ગરમી વિષે વિશ્વનો કોઇ કવિ લખી શકે કે કેમ એના વિચારમાં હું ડૂબેલો હતો; ત્યાં જ ટેલીફોનની ઘંટડી વાગી.

”કોણ?”

”ઈશ્વર.” સામે છેડે બોલાયેલું નામ સાંભળીને હું બેઠો થઇ ગયો. ઈશ્વર સાથે ફોન પર વાત કરવાનો આ મારો પહેલો જ અનુભવ હતો. મને મારા સાંભળવા ઉપર વિશ્વાસ ન બેઠો.

”કયાંથી?”

”ઢોરબજારમાંથી.” ઈશ્વરે પોતાનું ઠામ-ઠેકાણું જણાવ્યું ત્યારે ફોડ પડયો. આ તો ઈશ્વરલાલ ભટ્ટ બોલી રહ્યા હતા. મારા એક નજીકના સંગાના નજીકના સગા. અમારો સંબંધ સરવાળે દૂરનો. પણ વ્યકિત નિકટની હોય કે દૂરની, એ જ્યારે મધરાતે ફોન કરે ત્યારે બહુ દૂરની નથી રહી શકતી.

”બોલો, ઈશ્વરલાલ! શું હતું?”

”બાની હાલત ગંભીર છે. છાતીમાં ડાબી બાજુએ દુખાવો થાય છે. શ્વાસ પણ લઇ શકતાં નથી. તમે જલદી આવો.” ઈશ્વરભાઇના અવાજમાં નિસહાયતા હતી, તાકિદ હતી, ગંભીરતા હતી.

”સારું, આવું છું.” કહીને મેં રિસિવર મૂકયું. આમ તો પથારી છોડવાનું મન ન થાય એવું વાતાવરણ હતું. હાથમાં કાલિદાસ હતો અને હવામાં ઠંડી. સગાઇ દૂરની હતી અને હું જાણતો હતો કે માજીની ઉંમર નેવું વરસની હતી. વળી દેખીતી રીતે જ આ કેઇસ મારો ન હતો. એટલે ઈશ્વરના ધામમાં ન જવા માટે મારી પાસે અનેક કારણો હતા, પણ જવા માટેનું એક જ કારણ હતું; અને એ એટલું જ કે એક મરણપથારીએ પડેલી ઘરડી માને જોઇને ગભરાઇ ગયેલા દીકરાએ પ્રથમ ફોન મને કર્યો હતો.

ઊભા થઇને મેં કપડાં બદલ્યાં. જાડું, ગરમ સ્વેટર ચડાવ્યું. ગાડીમાં ગોઠવાયો અને ભૂતકાળમાં ભાગ્યે જ એકાદ વખત કોઇક સામાજીક કારણથી જ્યાં જવાનું થયું હતું એ ઘર અને સરનામું યાદ કરતો કરતો નીકળી પડયો.

અમદાવાદ આટલાં વરસ પછીયે મારા માટે અજાણ્યું શહેર છે; એક પણ ઘર કોઇને પૂછયા વગર હું શોધી શકતો નથી. પણ રાત્રે સાડા બાર વાગ્યે સરનામું પૂછવું પણ કોને? ગાડી ચલાવતાં હું મુંઝાઇ રહ્યો હતો. યાદશકિત પ્રમાણેનો વિસ્તાર નજીક આવ્યો, એટલે મેં ગાડી ધીમી પાડી. બંધ ગાડીની બારીનો કાચ નીચે ઊતાર્યો. કોઇ મળી જાય તો પૂછપરછ કરી શકું એ આશયથી ઈધર-ઉધર નજર ઘૂમાવી. ત્યાં જ અચાનક અંધારામાંથી એક બુકાનીબંધ ઓળો ઝબકયો. છેક પાસે આવીને એણે બુકાની ઊતારી ત્યારે ખબર પડી કે એ બુકાની નહીં, પણ મફલર હતું અને ઓળો અન્ય કોઇ નહીં, પણ ઈશ્વરલાલ ખુદ હતા. એ મારી રાહ જોઇને જ ઊભા હતા.

હું એમની સાથે એમના ઘરમાં પ્રવેશ્યો. આખું ઘર જાગતું હતું અને બા પથારીમાં હતાં. ભયંકર રીતે ઉદાસ વાતાવરણ હતું.

મેં જઇને બાનો હાથ પકડયો. કાંડા પર આંગળી મૂકી. પલ્સ તો ચાલુ હતી. મને હાશ થઇ. પછી બ્લડ પ્રેશર માપ્યું. બી.પી. ઘણું ઊંચું નીકળ્યું. છાતી ઉપર સ્ટેથોસ્કોપ મૂકયું. માજીએ આંખો ખોલી.

”કયાં દુખે છે?”

”અહીં.” એ બબડયાં.

”કેવું દુખે છે?”

”કોઇ છરી ભોંકતું હોય એવું….” માજી મરણ પામતાં પહેલાં અંતિમ શબ્દો ઉચ્ચારતાં હોય એમ બોલ્યા.

મેં પૂછપરછ કરી. પછી ઈશ્વરભાઇ તરફ ફર્યો.

”હાર્ટ એટેક હોય એવું લાગે છે. ફિઝિશિયનને બોલાવવા પડશે. કાર્ડિયોગ્રામ કાઢવાની પણ જરૂર પડે. શું કરીશું?”

ઈશ્વરભાઇ સંમત થયા: ”બાને ફિઝિશિયન પાસે લઇ જઇએ તો? કેવું રહેશે?”

”ફીની બાબતમાં સસ્તું રહેશે અને આયુષ્યની બાબતમાં મોંઘું….!” મેં સ્પષ્ટ સમજ આપી દીધી.

”તો પછી તમે જેમ કહો એમ! હું તો કોઇને ઓળખતો નથી. તમે જ નક્કી કરો કે કોને બોલાવવા છે…!” ઈશ્વરભાઇએ સંપૂર્ણ જવાબદારી મારા શીરે નાખી દીધી.

મને અભિજીત યાદ આવ્યો. મારો મિત્ર તો ગણાય, પણ ગાઢ મિત્ર નહીં. મારાથી જુનિયર હતો. એકાદ વરસથી જ પ્રેકટીસ શરૂ કરી હતી. સારું એવું નામ થતું આવતું હતું.

મેં જ ફોન જોડયો. પાંચેક વાર ઘંટડી વાગી, પછી રિસિવર ઊઠાવવાનો અવાજ, એક બગાસું, એક આળસનો મરડાટ અને પછી ઊંઘરેટીયો અવાજ: ”કોણ?”

જવાબમાં મેં પરિસ્થિતિનું બયાન ઠાલવી દીધું.

પછી પૂછયું: ”આવે છે ને?”

”આવું છું પણ કદાચ મને ઘર ન જડે.” અભિજીતે મુશ્કેલી રજુ કરી. મને આશ્ચર્ય થયું, કારણ કે એ તો જન્મથી જ અમદાવાદી હતો. મને જૂનાગઢમાં આંખે પાટા બાંધીને છુટો મૂકી દો તોયે હું ધારેલું ઘર ખોળી આપું.

”તું ચિંતા ન કર.” મારી પાસે અભિજીતની મુશ્કેલીનો ઉપાય તૈયાર જ હતો: ”તું ચાર રસ્તા સુધી પહોંચીશ, ત્યાં અંધારામાં એક બુકાનીધારી ઓળો ઊભેલો જ હશે.”

એણે હસીને રિસિવર મૂકયું. મેં ઈશ્વરલાલ તરફ જોઇને ઈશારો કર્યો. એમણે ચહેરા ફરતે મફલર વિંટવાનું શરૂ કર્યું.

વીસ મિનિટ પછી અભિજીત એની વિઝીટ બેગ સાથે હાજર હતો.

એની વાતચિતે, દરદીને તપાસવાની એની શૈલીએ, એની ઈ.સી.જી. કાઢવાની અદાએ, એની પૂછપરછે બધાંને સાચા અર્થમાં આંજી દીધા. પહેલેથી જ ગંભીર વાતાવરણને વધુ ગંભીર બનાવી દીધું. એમાં કયાંય બનાવટ ન હતી. માત્ર સત્ય હતું અને વાસ્તવિકતા હતી..

કાર્ડિયોગ્રામ વાંચ્યા પછી એ પોતે પણ ગંભીર બની ગયો: ”શી ઈઝ ટૂ સિરિયસ ટુ બી શિફટેડ! માજીને આઇ.સી.સી.યુ.માં ખસેડવામાં પણ જોખમ છે. કદાચ અધવચ્ચે જ….” એણે વાકય અધૂરું જ છોડયું. એ ન બોલાયેલા વાકયમાં અમે ”ઉકલી જાય” એવા શબ્દો સાંભળી શકયા.

થોડી વાર સુધી સન્નાટાનું સામ્રાજ્ય છવાયેલું રહ્યું. પછી ઈશ્વરલાલે શરૂઆત કરી: ”બા જાય એનો અફસોસ નથી. બહુ જીવ્યાં. નેવું વરસ કંઇ ઓછાં ન ગણાય. પણ એકાદ મહિનો ખેંચી કાઢે તો સારું.”

”કેમ?”

”આ માગશરમાં દીકરાના લગ્ન લીધાં છે. બાને જો કંઇ થઇ ગયું તો લગ્ન એકાદ વરસ માટે….”

અભિજીતે મારી સામે જોયું. મારી આંખોમાં પ્રશ્નાર્થ હતો. એણે ડોકું ધૂણાવ્યું: ”કંઇ કહી ન શકાય. હું સારવાર આપી શકું, સમય નહીં.”

અભિજીતની વાત સાચી હતી. માજી ખર્યું પાન હતાં, આખરી શ્વાસોના તાંતણે જિંદગીની ડાળ ઉપર લટકી રહ્યા હતાં. એ તંતુ કયારે તૂટી જાય એ કહી શકાય નહીં.

ઈશ્વરભાઇ મને બાજુ પર લઇ ગયા. ધીમેથી મારા કાનમાં ગણગણ્યા: ”બા બહુ લાંબું ખેંચે એમ નથી એ તો હું પણ જાણું છું.

મને પોતાને બાંસઠ વરસ થયા. એટલે હવે બા જાય એમાં કશી નવાઇ નથી, પણ ગમે એમ કરીને એકાદ મહિનો જો નીકળી જાય…..”

ડાઁ. અભિજીતે ઈન્જેકશન આપ્યું. બ્લડપ્રેશરની ગોળી આપી. હૃદયનો દુખાવો મટાડવાની ગોળી જીભ નીચે મૂકી. ઓકિસજનનો સિલિન્ડર મગાવ્યો અને એની નળી માજીના નાકમાં ખોસી દીધી. સંપૂર્ણ આરામ, નિયમિત દવા અને પ્રભુને પ્રાર્થના; એમ ત્રિવિધ ઉપાયોનું પ્રિસ્ક્રીપ્શન આપીને એ ગયા.

હું પણ થોડી વારે વિદાય થયો. ઘરે જઇને કાલિદાસના ૠતુસંહારમાં ચિત્ત ન લાગ્યું.

ગમે ત્યારે કાળ નામનાં અલૂર દ્વારા માજી-સંહાર રચાશે એ ખ્યાલમાં વહેલી સવારે નિદ્રાધીન થયો.

એક દિવસ, બે દિવસ, અઠવાડિયું, મહિનો….! માજી ટકી ગયાં. ઈશ્વરલાલનો પુત્ર પરણી ગયો. એના ઘરે ય આજે બાળક રમે છે.

અને અચાનક એક દિવસ ઈશ્વરભાઇના પિતરાઇ તરફનો ફોન આવ્યો: ”અશુભ સમાચાર છે.”

”આખરે માજી ગયાં?”

”ના, માજી તો અડીખમ છે! ઈશ્વરભાઇ ગયા!!”

આ જીવન છે; કયારેક પીળું પાન ટકી જાય છે અને મજબૂત ડાળી તૂટી પડે છે!

हम सब रंगमंचकी कठपूतलियां है, जीसकी डौर उपरवाले के हाथमें है; यहां कौन, कब और कहां ऊठेगा ये कोइ नहीं कहे सकता…!

(http://www.gujaratiliterature.wordpress.com માંથી )

  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: