Home > ડો.શરદ ઠાકરની નવલિકાઓ > રે મન, ચાલ મહોબ્બત કરીએ, નદી-નાળામાં કોણ મરે, ચલ, ડૂબ ઘૂઘવતે દરિયે

રે મન, ચાલ મહોબ્બત કરીએ, નદી-નાળામાં કોણ મરે, ચલ, ડૂબ ઘૂઘવતે દરિયે

”જો, આ શું છે ? જોઇ લે, તારી આંખો ફાટી જશે !” વલ્લભના બોલવામાં મગરૂરી હતી, એની આંખોમાં અભિમાન હતું અને લંબાયેલા જમણા હાથમાં સિનેમાની ટિકીટનું ફાટેલું અડધિયું હતું. મારી આંખો ફાટી તો નહીં, અલબત્ત, ઝીણી અવશ્ય થઇ.

”શું છે ?” હું સિનેમાની ટિકીટમાં છુપાયેલો સંકેત સમજી શકું એટલો ચાલાક સાબિત ન થયો.

”શું છે એમ પૂછે છે ?!” વલ્લભના અવાજમાં મારી બાલિશતા પ્રત્યેનો પ્રગટ તિરસ્કાર દેખાઇ રહ્યો હતો: ”અરે, ‘શોલે’ની ટિકિટ છે ‘શોલે’ની…”

”તો ?” હું એણે કહ્યું એ તો સમજ્યો, પણ એ જે કહેવા માગતો હતો એ હજીયે સમજી ન શકયો.

”અરે, ગાંડા ! ‘શોલે’ પડયું એની પહેલાં દિવસના પહેલાં ‘શો’ની ટિકિટ છે !! શુક્રવારે ત્રણથી છનાં શોમાં બાલ્કનીમાં બેસીને બંદા જોઇ આવ્યા. બહાર તો જે ભીડ હતી, જે ભીડ હતી ! પડે એના કટકા ! પણ બંદાએ તો સવારથી જ બુકીંગ કરાવી રાખેલું.!”

મને એની બાલિશતા ઉપર દાઝ ચડી: ”પહેલાં જ દિવસે ફિલ્મ જોવામાં કોઇ ખાસ ફાયદો થાય છે? એ લોકો એક વધારાનું રીલ બતાવે છે ! કે પછી આવા પ્રેક્ષકોનું જાહેરમાં સન્માન કરે છે ?”

પણ મારી કરામત નિષ્ફળ ગઇ. મેં ફેંકેલો કટાક્ષ નિશાન ચૂકી ગયો. વલ્લભની ટટ્ટાર ગરદન એક સેન્ટીમીટર જેટલું પણ ન ઝૂકી.

”એ તને નહીં સમજાય. વરસાદ તો ચોમાસાનાં ચારેય મહિના વરસતો હોય છે, પણ પહેલા વરસાદની તોલે આખું ચોમાસું યે ન આવે. એવું જ આ ફિલ્મોનું છે. મેં તો જેટલી ફિલ્મો જોઇ છે એ બધી જ આ રીતે જોઇ છે.’

મને એની વાત તદૂન અર્થહીન તો ન લાગી, પણ એનો તર્ક સાચો ન લાગ્યો. એકવાતમાં તો હું પણ સંમત હતો, પ્રથમ શોમાં ફિલ્મ જોવાનો મોટો ફાયદો એ કે આપણે એ ફિલ્મની ગુણવત્તા વિષે, કે બોકસ-ઓફિસ ઉપરની એની સફળતા કે નિષ્ફળતા વિષે સભાન ન હોઇએ. એટલે આપણો અભિપ્રાય એ માત્ર આપણો જ હોય, બીજાનો નહીં, પણ વલ્લભની કાર્યપ્રણાલી પાછળ આવી કોઇ સમજણ ન હતી, એમાં તો હતી નરી છલકાઇ, અર્થહીન મગરૂરી અને કોઇપણ કારણ વગરનું અભિમાન. પહેલાં શોમાં ફિલ્મ જોવાથી જાણે જગત જીતાઇ ગયું હોય એવી એની બોડીલેંગ્વેજ બની ગઇ હતી. એનું ચાલે તો એ ‘શોલે’ ફિલ્મ બનતી હતી, ત્યારે એના લોકશન ઉપર જઇને જોઇ આવે.!

વલ્લભ ડાઁકટર તો અત્યારે છે, બાકી પંચોતેરની સાલમાં તો એ માત્ર વલ્લભ જ હતો. અલબત્ત, એ વખતે એ મેડીકલ સ્ટુડન્ટ અવશ્ય હતો. હું જામનગરની મેડીકલ કોલેજમાં ભણતો હતો અને વલ્લભ અમદાવાદમાં, કયારેક વેકેશનમાં અમે મળી જતા, ત્યારે મને એના આગવા ‘વલ્લભ સંપ્રદાય’ નો પરીચય મળી જતો.

આવી જ રીતે એક દિવસ એણે મને એસ કલરનું એક શર્ટ બતાવીને પૂછૂયું હતું: ”કયું કાપડ છે આ ? કહી બતાવે તો ખરો !”

મેં પહેલાં પગથીયે જ હાર કબુલી લીધી: ”હું માણસ પારખી શકું છું, પણ કાપડ નથી પારખી શકતો. મારી પોતાની મીલ હોય અને તું એનું કાપડ બતાવે તો પણ હું ઓળખી ના શકું…!!”

”ઓનલી વિમલ !!!” એ જાહેરાતનું જીંગલ ગાતો હોય એવી રીતે બોલ્યો.

”એમ ? સારૂં કાપડ છે. ” મેં વાતને વહેતી રાખવા માટે જરૂર પૂરતાં વખાણ કર્યા.

”પહેલા તાકામાંથી પહેલો ‘પીસ’ ફડાવ્યો છે !” એના બોલવામાં અચાનક દર્પ ભળી ગયો.

”એની ખાતરી શી ?”

”હજુ તો અમદાવાદમાં એક જ શો-રૂમ ખૂલ્યો છે, દસ દિવસ પહેલાં તો ઉદ્ઘાટન હતું. એના આગલા દિવસે સાંજે માલ આવતો હતો, એમાંથી જ આ કાપડનો ટુકડો ફડાવી લીધો. દુકાનના માલીકનો દીકરો મારો મિત્ર છે.!”

મેં આગળ દલીલ ન વધારી. બાકી હું પૂછી શકતો હતો કે પહેલાં તાકામાં ધીરૂભાઇએ વધુ સારો રંગ વાપર્યો હોય એવું બની શકે ! પણ વલ્લભ આગળ આવી કોઇ જ તાર્કિક દલીલને અવકાશ ન હતો.

છ મહિના પછી સેકન્ડ એમ.બી.બી.એસ.ની પરીક્ષાનું પરીણામ જાહેર થયું. વલ્લભ ત્રીજા નંબરે પાસ થયો. મેડીકલના અભ્યાસક્રમનું સ્તર ઓલિમ્પિકની રમત સાથે સરખાવી શકાય. ઓલિમ્પિક ગેઇમ્સમાં કાંસ્ય ચંદ્રક પણ મહત્વનો ગણાય. મેં વલ્લભને અભિનંદન આપતો પત્ર લખ્યો. જવાબમાં એનો અફસોસ વાંચવા મળ્યો: ”તું તો મિત્ર છો, એટલે અભિનંદન આપે છે, પણ હું એનો સ્વિકાર શી રીતે કરૂં ? ત્રીજા નંબર અને છેલ્લા નંબર વચ્ચે ફરક શો ? તને તો ખબર છે કે હું પ્રથમ આંકડાનો માણસ છું. રોજ સવારે ઊઠીને કેન્ટીનમાં જઇને ફાફડા પણ પહેલાં ઘાણના જ આરોગું છું. ભગવાને મને ચાર ભાઇઓ અને ત્રણ બહેનો આપ્યાં છે, એ પણ મારો જન્મ થયા પછી…! હું ગામડામાં હતો ત્યારે દૂધ પણ ભેંસ દોહવાય ત્યારે પહેલી ધારનું પસંદ કરતો. ! અને પરીક્ષામાં ત્રીજો નંબર ? કોઇ રીતે ન ચલાવી લેવાય ! છેલ્લાં વરસમાં જોઇ લેજે ! પાસ થઇશ તો પ્રથમ નંબરે, બાકી…”

હું એની મક્કમતાને મૂર્ખામી ગણીને વિસરી ગયો. તબીબી પરીક્ષામાં કોઇપણ વિઘાર્થી પ્રથમ નંબર લાવવાનો આત્મવિશ્વાસ રાખી ન શકે. આઇન્સ્ટાઇન પણ નહીં. અને જો એ રાખે, તો એને બડાશ માનવામાં આવે.

પણ દોઢ વરસ પછી જાણવા મળ્યું કે વલ્લભે જે આગાહી કરી હતી એ કોઇ બડાશ નહોતી, પણ એની બુદ્ધિમાં સમાયેલો એનો વિશ્વાસ હતો, એના પરસેવામાં રહેલી એની શ્રદ્ધા હતી, પહેલાં નંબર માટેનું એનું ઝનૂન અને આગ્રહ એનો રંગ બતાવી રહ્યો હતો.

એમ.બી.બી.એસ. પૂરૂં કર્યા પછી વલ્લભે જો ધાર્યું હોત તો એ આગળ ભણી શકયો હોત. કોઇ ગ્રીન કાર્ડ હોલ્ડર છોકરીને પરણીને અમેરિકા પણ જઇ શકયો હોત. પણ બધાંના આશ્ચર્ય વચ્ચે એને એના ગામની નજીકના નાનકડાં શહેરમાં ખાનગી કિલનિક શરૂ કરી દીધું.

મેં આઘાત વ્યકત કર્યો, ત્યારે જવાબમાં એણે ખુલાસો પાઠવ્યો: ”આવી રીતે પહેલા નંબરે પાસ થયા પછી પોસ્ટગ્રેજ્યુએશન કરવાને બદલે જનરલ પ્રેકટીસ શરૂ કરનાર મારા સિવાય બીજા કેટલાં ? હું અવશ્ય પહેલો જ હોઇશ !

અને એના કિલનિકના પ્રારંભ સમયે સમારંભમાં હાજરી આપવા માટે હું ગયો, ત્યારે મેં જોયું કે પહેલાં દિવસે જેટલાં આમંત્રિતો હાજર હતા એનાં કરતાં પણ વધુ તો દરદીઓ હતાં ! શરૂઆતથી જ ડાઁ. વલ્લભ કમાણીની બાબતમાં પણ એ શહેરમાં પ્રથમ ક્રમ ઉપર ગોઠવાઇ ગયો હતો.

અને પછી અચાનક જિંદગીનું ગરૂડ સમયના આકાશમાં ફડફડાટ પાંખો વિંઝતું ઊડવા માંડયું. મારૂં મળવાનું ઓછું થતું ગયું. હું એના લગ્નની કંકોતરીની રાહ જોતો રહ્યો. પણ મને કયારેય જાણવા ન મળ્યું કે વલ્લભના લગ્ન કયારે થઇ ગયાં ! થયાં કે નહીં એની પણ કોને ખબર ? કદાચ એમાં પણ એ કંઇક એવું નવતર કરવા માગતો હોય જે એની પહેલાં દુનિયામાં કોઇએ ન કર્યું હોય !

હમણાં થોડા સમય અગાઉ મારે એના ઘરે જવાનું બન્યું. ગયો હતો તો ત્યાં એક સાહિત્યના સમારંભમાં હાજરી આપવા માટે, પણ એ પૂરો થયા પછી હું ડાઁ. વલ્લભના કિલનિક ઉપર એને મળવા માટે જઇ ચડયો. વલ્લભ જામી ગયો હતો. બહાર બેઠેલાં દરદીઓની ભીડ એની સમૃદ્ધિની ચાડી ખાતી હતી. મને જોઇને ખુશ થઇ ગયો. કહે: ”ચાલ, ઘરે…! તારી ભાભીની ઓળખાણ કરાવું.”

મેં ”ભાભી’ વિષે કલ્પનાનો મહેલ ચણવા માંડયો. વલ્લભ ગામડાંનો હતો, પણ તંદુરસ્ત હતો, ગોરો હતો અને હવે તો સારા કપડાં પહેરવાને કારણે દેખાવડો પણ દેખાતો હતો. એની પત્ની જરૂર સુંદર જ હોવી જોઇએ. પણ સુંદર એટલે કેટલી સુંદર? એ તો એના ઘરે ગયા પછી જ જાણવા મળે.

અને ઘરે જઇને જે જોયું એ જાણવા જેવું ન હતું, આંખોએ માણવા જેવું ન હતું, કલમથી વખાણવા જેવું પણ ન નીકળ્યું.

”આ મારી ‘વાઇફ’ શ્યામા…. અને શ્યામા, આ મારો બહુ જુનો ફ્રેન્ડ…” વલ્લભે પરિચય કરાવ્યો અને મેં ‘નમસ્તે’ની મુદ્રામાં હાથ જોડયા, પણ કોની સામે ?

મારી સામે ઉભી હતી એક શ્યામા, અતિશય શ્યામ સ્ત્રી જેને રૂપ સાથે તો કોઇ જાતનું સગપણ ન હતું, પણ નમણાશ નામનો શબ્દ પણ એનાં શબ્દકોષમાં નહોતો ! ચહેરા ઉપરથી વાચી શકાતું હતું કે સ્વભાવે પણ એ શ્યામ જ હોવી જોઇએ. વલ્લભ સાથેનું એનું વર્તન રૂક્ષ હતું. ઊઠવામાં, બેસવામાં, પાણી લાવવામાં, ચા આપવામાં…એની પ્રત્યેક ક્રિયામાંથી તોછડાઇ ટપકતી હતી.

શું જોઇને વલ્લભે આ ‘સ્ત્રી’ને પસંદ કરી હશે ? વલ્લભ નિ:શંકપણે એની જ્ઞાતિમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ મુરતીયો હતો. એ ધારે તો મિસ માધુરી પટેલ કે મિસ ઐશ્વર્યા પટેલને પામી શકે એમ હતો, તો પછી આ મિસ કોલસો કયાંથી ભટકાઇ ગયો ? ‘કોલસો’ શબ્દ વાપરતી વખતે હું એ વાતથી પૂરેપૂરો સભાન છું કે ચામડીનાં રંગને અને તે વ્યકિતના સદૂગુણોને કોઇ વાતનો સંબંધ હોતો નથી. મારી જિદંગીમાં મેં સૌથી વધુ સારા સ્વભાવની સ્ત્રીઓ જે પણ જોઇ છે એમાં એકપણ સ્ત્રી ગોરી નથી. સારા સ્વભાવની રૂપાળી સ્ત્રીઓ ફકત ફિલ્મોમાં અને નવલકથાઓમાં જ હોય છે.! પણ શ્યામા તો સ્વભાવે પણ કોલસો હતી ! વલ્લભની એવી કઇ મજબુરી હતી કે એણે આ કોલસાની ખાણમાં પડવું પડયું ?

એ કદાચ મારી આંખ વાંચી ગયો હશે. એ સ્થળ અને સમય આ ચર્ચા માટે સાનુકૂળ નહોતાં, પણ હું અમદાવાદ પહોંચી ગયો એ પછી એનો ફોન આવ્યો.

વલ્લભે જ વાત કાઢી: ”તને લાગેલો આઘાત હું સમજી શકું છું, કારણ કે જે પણ મિત્ર, સંબંધી કે પરિચિત શ્યામાને જુએ છે એ તારી જેમ જ આઘાત પામે છે. પણ મજબુરી મારી નહોતી. મારે શ્યામાની સાથે પરણવું પડયું, કારણ કે એ શ્યામાની મજબુરી હતી.”

”હું સમજ્યો નહીં.”

”શ્યામા ગરીબ ઘરની છોકરી હતી. કોલેજમાં હતી અને એક છેલબટાઉ જુવાનની જાળમાં માછલી બનીને ફસાઇ ગઇ. પેલો બદમાશ એક પ્રધાનપુત્ર હતો. એને જાત-જાતની અને ભાત-ભાતની માછલીઓ આરોગવાનો વિકૃત શોખ હતો. શ્યામા જેવી કાળી છોકરી એના માટે એક વેરાઇટી હતી. એણે આ વિશિષ્ઠ વાનગી પેટભરીને આરોગી અને ચાર વરસ પછી એંઠવાડ વધ્યો એ ફેંકી દીધો.

હું મારા માટે એક અતિશયય રૂપાળી પત્નીની તલાશમાં હતો, ત્યાં શ્યામાને બેહોશીની હાલતમાં મારા કિલનિકમાં લાવવામાં આવી. એણે આઘાતના માર્યા આપઘાતનો પ્રયાસ કર્યો હતો. સમયસરની સારવારને કારણે એ બચી તો ગઇ, પણ એ સાજી થયા બાદ એનાજ મુખે જયારે મેં એની ભયંકર દર્દનાક દાસ્તાન જાણી, ત્યારે મને સમજાયું કે શ્યામા ફરીથી આપઘાત કરવાની કોશિશ કરશેજ ! અને આ વખતે એ નિષ્ફળ નહીં જાય. એ રાત મારા માટે કશ્મકશની રાત હતી. એને બચાવવાનો એક જ ઉપાય હતો. હું એને ડાઁકટર તરીકે તો એક જ વાર બચાવી શકું, એને કાયમી જીવતદાન આપવા માટે તો મારે એક પુરૂષ બનવું પડે એમ હતું, એક પતિ બનવું પડે એમ હતું. અને મેં નક્કી કરી લીધું. એની સાથે પરણી ગયો. અને આજ સુધી એક પણ વાર મેં એના ભૂતકાળની યાદ શ્યામાને અપાવી નથી.!”

”પણ શ્યામાનો સ્વભાવ…”

”એ એની અંગત સમસ્યા છે, પ્રાણ અને પ્રકૃતિ સાથે જ જાય છે ! મેં એનો સ્વભાવ જોઇને લગ્ન નથી કર્યું, એની મુશ્કેલી જોઇને કર્યું છે. ચાલ્યા કરે છે.’

હું શું બોલવું એ નક્કી કરી શકતો નહતો, વલ્લભને શાબાશી આપવી ? કે ઠપકો આપવો ?

શાબાશી જ અપાય. આવા મિત્રને , આવા કાર્ય માટે જો શકય હોય તો ટેલીફોનના રિસિવરમાંથી હાથ બહાર કાઢીને એની પીઠ ઉપર ધબ્બો મરાય !

મેં એમ જ કર્યું, હાથ વડે નહીં તો શબ્દો વડે: ”વલ્લભ દોસ્ત ! આઇ એમ પ્રાઉડ ઓફ યુ ! મને યાદ છે કે કોલેજમાં હતા ત્યારે તને દરેક બાબતમાં ‘પ્રથમ’ ચીજનું કેવું વળગણ હતું ! પણ તે સ્ત્રીની બાબતમાં ”પ્રથમ”નો આગ્રહ ન રાખ્યો. આવો આગ્રહ જતો કરનાર કદાચ તું પહેલો જ પુરૂષ હોઇશ. તને હવે ”વલ્લભ’ નહીં કહું, તું તો ”પૃથ્વી વલ્લભ” કહેવડાવવાને લાયક છે….!”

(http://www.gujaratiliterature.wordpress.com માંથી )

  1. Saurabh Soni
    August 11, 2010 at 10:10 PM

    Are yaar… This is biggest compromize… Seth…Hu to aavu na j karu…. are aakhi jindagi kadhavani 6 yaar…

  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: