Home > ડો.શરદ ઠાકરની નવલિકાઓ > સત્ છે, અસત્ છે, સરતું જગત છે, મંઝિલ બરાબર, રસ્તો ગલત છે

સત્ છે, અસત્ છે, સરતું જગત છે, મંઝિલ બરાબર, રસ્તો ગલત છે

‘ડાઁકટર સાહેબ, અહીં ભારતમાં તો ડાઁકટરોનો જબરદસ્ત ફુગાવો છે. મારો દીકરો વિપુલ ત્રણ વરસથી ફિઝિશિયન બનીને બેઠો છે. એ ભણતો હતો ત્યારે એમ હતું કે અમે સોનાની ખાણ ખોદી રહ્યાં છીએ. હવે લાગે છે કે…” ધીરૂભાઇ આટલું બોલીને અટકી ગયા. આગળ બોલવા માટે શબ્દો નહોતા જડતાં એવું નહોતું. પણ ખાલી જગ્યામાં પૂરવા માટે બીજો કોઇ વેપાર-ધંધો નહોતો લૂઝતો. ભારત દેશમાં અત્યારે કયો ધંધો એવો છે જેમાં ભીડ નથી. શેરીએ શેરીએ ડોકટર પણ છે, મોચીયે છે, વાળંદ પણ છે અને વેપારીઓ પણ છે. પાંચ હજારનું કામ કરવા માટે પાંચસો રૂપરડીમાં મળી રહેતો સાયન્સ ગ્રેજ્યુએટ છે અને બે-અઢી હજારની નોકરી માટે તમામ પ્રકારની બાંધછોડ કરવા તત્પર ‘બહેનો’ પણ છે ! ધીરૂભાઇએ એમના દીકરાને ડોકટર ન બનાવ્યો હોત તો બીજું શું બનાવ્યો હોત એ પૂછવા જેવો સવાલ છે.

એક ફિઝિશિયન બનેલા તેજસ્વી યુવાનના બાપની ફળફળતી વેદના સાંભળનાર હતા ડાઁ. પાઠક સાહેબ. વરસોથી પાઠક સાહેબ ઇંગ્લેંડમાં વસેલા છે. સાંઇઠના દાયકામાં ત્યાં ગયેલા , એટલે જામી ગયા છે, બાકી અત્યારે ઇંગ્લેંડમાં પણ તકલીફ છે.

એમણે એ જ વાત ધીરૂભાઇને કરી: ”બેકારીનો દર ત્યાં પણ વધતો જાય છે. અને ઇન્ડિયામાં આવીને મેં તો બે જ ધંધામાં બરકત જોઇ છે…”

”કયાં ?” ધીરૂભાઇની આંખમાં ચમક આવી.

”ભજનના અને ભોજનના ! કમાવું હોય તો કાં સાધુ બનો, કાં ખાણી-પીણીના ધંધામાં ઝંપલાવો.”

ધીરૂભાઇ હસવું પડે એટલે હસ્યા. બાકી અત્યારે એ મજાકના મૂડમાં ન હતા. દીકરાની ચીંતા એમને કોરી રહી હતી: ”વિપુલને ત્યાં મોકલી આપું તો ? તમે એને ‘સેટલ’ કરવામાં મદદ ન કરો ?”

ડાઁ. પાઠક સાહેબ ના જ પાડવા જતા હતા. પણ બોલવા માટે મોં ઊઘાડતાં પહેલાં એમનાથી ધીરૂભાઇ સામે જોવાઇ ગયું. સામે કો’કનો બાપ ઊભો હતો અને પોતે પણ કો’કનો પુત્ર હતો.

”વેલ, આઇ વીલ ટ્રાય. તમે એને યુ.કે. મોકલવાની તૈયારી કરો. હું રજાઓ માણીને આવતા અઠવાડિયે પાછો જઉં છું, પછી એને કયાંક નોકરી મળે એવી વ્યવસ્થા કરૂં છું.” ડાઁ. પાઠકે જીભ આપી. એ ક્ષણથી જ એમના મનમાં વિપુલને કયાંક ગોઠવવા માટેના તાણાવાણા ગૂંથાવા શરૂ થયા.

ડાઁ. પાઠક ડિસેમ્બરમાં આવ્યા હતા. રજાઓ પૂરી કરીને પાછા ઊડી ગયા. ત્યાં જઇને ‘સર્જરી’માં ખૂંપી ગયા. ઇંગ્લેંડમાં કિલનિકને ‘સર્જરી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

એકાદ મહિનો થયો, ત્યાં ઇંડિયાથી ધીરૂભાઇનો પત્ર આવ્યો: ”પાઠક સાહેબ, મારા વિપુલનું કયાંક ઠેકાણે પાડશો. ગરીબ માણસ છું. દેવું કરીને દીકરાને ભણાવ્યો છે. અહીંનું વાતાવરણ ખરાબ થઇ ગયું છે. જનરલ પ્રેકટીશનરોને કમિશન ન આપે તો કોઇ પેશન્ટ ન મોકલે ! મારો વિપુલ સીધી લાઇનનો છે. તમે ગમે તેમ કરીને એને…”

ડાઁ. પાઠક ખરેખર વિપુલ માટે પ્રયાસો કરતા હતા. પણ પત્ર જૂનો થાય એટલે વાત કોરાણે મૂકાઇ જાય. બીજા મહિને ફરીથી બીજો પત્ર. ત્રીજા મહિને ત્રીજો. ધીમે ધીમે પત્રોની સંખ્યા વધતી ગઇ, બે પત્રો વચ્ચેનું અંતર ઘટતું ગયું. લખાણ ઓછું થતું ગયું, પણ એમાંથી ટપકતી વેદના, લાચારી, આજીજી વધતાં ગયાં.

છેક દસમા મહિને મેળ પડયો. પાઠક સાહેબે વધામણીનો ફોન કર્યો.

”પાસપોર્ટ તૈયાર છે ?”

”હા.” આ વખતે ફોન ઉપર વિપુલ પોતે હતો.

”હું સ્પોન્સરશીપનો કાગળ મોકલું છું. અહીંની એક મોટી જનરલ હોસ્પિટલમાં એક મહિનાની હંગામી નોકરી મળે છે. ”

”બસ ? એક જ મહિનો ? ! પછી….?”

”પછી બધું તારી ઉપર છે, આ તો ક્રિકેટના ટીમ જેવું છે, હું તારૂં સિલેકશન કરાવી આપું. પછી રન્સ તારે કરવા પડે, નહીંતર બીજા મેચમાં તને ટીમમાંથી કાઢી પણ મૂકે.!”

”રન કરવાના ?” ડાઁકટરે ? દવાખાનામાં ?”

”વાતનો અર્થ સમજ, ભાઇ ! હું તને એક મહિના માટે ગોઠવી દઉં. આ હોસ્પિટલ અહીંની બહુ મોટી અને પ્રતિષ્ઠિત હોસ્પિટલ છે. એનો વહિવટ અંગ્રેજ ડાઁકટરોના હાથમાં છે. બધાં જ માણસો બહુ ભલા છે. એ લોકો તારૂં કામ જોશે, આવડત જોશે, નિષ્ઠા જોશે. તારે તારી પ્રમાણિકતાથી એમને ખુશ કરી દેવાના ! પછી તરત જ છ મહિના માટે તારી નોકરી લંબાવી આપવામાં આવશે.”

”બસ ? છ જ મહિના ?”

”અરે, ભાઇ ! આ તો બીજો મેચ હશે, છ મહિના પછી ફરીથી બીજા છ મહિના… પછી ત્રીજા…! એમને એમ તું ધારે તો આખી જિંદગી ઇંગ્લેંડમાં કાઢી શકે છે. ઇંગ્લેંડમાં બધું હપ્તે-હપ્તે હોય, સળંગ ન હોય… લગ્ન પણ !”

પાઠક સાહેબે ફોન મૂકી દીધો. અને વિપુલ વિદેશગમનની જોરદાર તૈયારીમાં ડૂબી ગયો.

છાપામાં ફોટા છપાયા. જ્ઞાતિમાં સન્માન સાથે વિદાય માન અપાયું. વિપુલ ઇંગ્લેંડ પહોંચ્યો. ત્યાંની ફેરફીલ્ડ જનરલ હોસ્પીટલમાં ‘ડયુટી’ પર હાજર થયો.

ડાઁ. કેરીંગ્ટને એને આવકાર આપ્યો: ”વેલકમ, ડોક ! ડાઁ. પાઠક હેડ એ ગૂડ વર્ડ એબાઉટ યુ. સો વી ડીસાઇડેડ ટુ ગીવ યુ એ ચાન્સ. યુ આર ઓન ફોર એટલીસ્ટ એ મન્થ…! (મતલબ: ”તારૂં સ્વાગત છે. ડાઁ. પાઠકે તારા માટે સિફારીશ કરી છે. એટલે અમે તને તક આપવાનું નક્કી કર્યું છે. તું એક મહિના માટે નોકરી ઉપર છે.”)

”થેન્ક યુ, સર !” કહીને ડાઁ. વિપુલ બેગ-બિસ્તરા સાથે એને ફાળવવામાં આવેલા રહેઠાણ તરફ જવા રવાના થયો.

ત્રીસ દિવસ તો ચપટીમાં પસાર થઇ ગયા. વિપુલે ખરા અર્થમાં પરસેવો પાડીને કામ કર્યું. એણે ન દિવસ જોયો, ન રાત જોઇ. કામનાં કલાકો ન ગણ્યા, કેટલાં દરદીઓ તપાસ્યા એ પણ ન ગણ્યા. પરસેવાના પ્રવાહમાં તબીબી જ્ઞાન, ચીવટ, દરદી સાથે ભલું વર્તન અને અસરદાર સારવાર ઊમેરી.

પહેલાં પંદર દિવસમાં જ એનું ભાવિ નક્કી થઇ ગયું.એક મહિનો પૂરો થયો પહેલાં તો ડાઁ. કેરીંગ્ટને એના હાથમાં છ મહિનાનું ‘એકસટેન્શન’ મૂકી દીધું.

વિપુલ મીઠાઇનું બોકસ લઇને ડો. પાઠક સાહેબના ઘરે ગયો. એમના પગમાં પડી ગયો: ‘અંકલ, તમે ન હોત તો મારૂં શું થાત ?”

ડાઁ. પાઠકે એની પીઠ થાબડી: ”વેલ ડન, માય સન, ! મારી ઉપર ડાઁ. કેરીંગ્ટનનો ફોન હતો. તારા ખૂબ વખાણ કરતા હતા. કહેતા હતા કે આવો મહેનતુ ડાઁકટર એમણે બીજો જોયો નથી. એમને નવાઇ લાગતી હતી કે તું ઇન્ડિયામાં કેમ ન ચાલ્યો.”

”ભ્રષ્ટાચાર, અંકલ, ભ્રષ્ટાચાર !” વિપુલે નિસાસો નાંખ્યો. ”બીજું કશું જ નહીં. ભારતમાં રહેવું હોય તો તમારે ભ્રષ્ટાચારને ભેટવું જ રહ્યું. નહીંતર ભારત દેશ તમને ઘડીનાં છઠ્ઠા ભાગમાં ખતમ કરી નાંખે.’

એ સાંજે પાઠક સાહેબના પત્નીએ ભોજન બનાવ્યું. વિપુલ એમની સાથે જમીને વિદાય થયો. અઠવાડિયે પંદર દિવસે એના ફોન આવતાં રહેતાં. એની પ્રગતીની વાતો સાંભળીને પાઠક સાહેબ રાજી થતાં.

પછી અચાનક સળંગ એક મહિના સુધી ડાઁ. વિપુલનો એક પણ ફોન ન આવ્યો. ”શું થયું હશે?” ડાઁ. પાઠક સાહેબને ચિંતા થઇ: ”બહુ કામ રહેતું હશે ? કે પછી ભૂલી ગયા હશે? માંદો બાંદો તો નહીં પડયો હોય ને? કંઇ નહીં, એણે ફોન ન કર્યો, તો આપણે કરીએ…” એમણે ફોન લગાવ્યો. સામા છેડે ડાઁ. કેરીંગ્ટન હતા.

”હાય ! કેમ છે ?”

”અમારો હીરો શું કરે છે ?” ડાઁ. પાઠકે પૂછૂયું.

”કોણ ? વિપુલ !” હી હેઝ ગોન ટુ ઇંડિયા.”

”વ્હોટ ?”

”હા, નાતાલની રજાઓ આવે છે ને ? અને કદાચ પાછો નથી આવવાનો…”

ડાઁ. પાઠકે આડી અવળી વાતો કરીને રિસિવર મૂકી દીધું: પણ એક-બે બાબત એમના દિમાગમાં બેસતી નહોતી. બે મહિનાની નોકરી પછી વિપુલ વેકેશન માણવા માટે ભારત શાનો જાય ? અને જાય તો પણ એ પાછો કેમ નથી આવવાનો ? ડાઁ. કેરીગ્ટન જવાબ આપતી વખતે અચકાતા કેમ હતા ? નક્કી કંઇક ગરબડ લાગે છે.

એમણે ફરીથી ફોન જોડયો: ”હલ્લો….! ડાઁ. કેરીંગ્યન ?”

”યસ…”

”સર, સાચું કહો, હકીકત શી છે?”

પળવાર ખામોશી. પછી ડાઁ. કેરીગ્ટને પૂછૂયું: ”આઇ બિલિવ ધેટ ડો. વિપુલ ઇઝ યોર રીલેટીવ. ઇઝન્ટ હી ?”

”નો, બટ હી ઇઝ સર્ટન્લી ફ્રોમ માય પાર્ટ ઓફ ઇન્ડિયા. કેમ, સું વાત છે?”

અને ડાઁ. કેરીંગ્ટને વાતનો કરંડીયો ખૂલ્લો કર્યો. અંદરથી ફૂંફાડો મારતી નાલેશી નીકળી હતી. હોસ્પિટલનું ટેલીફોન બીલ અત્યાર સુધીમાં કયારેય ન આવ્યું હોય એવું ભારે આવ્યું હતું. એમાંથી સવા લાખ રૂપિયા તો ખાલી આઇ.એસ.ડી. ફોન કોલ્સના જ હતા. હોસ્પિટલમાં આઠથી દસ ડાઁકટરો વિદેશી હતા. એ દરેકની પૂછપરછ કરવામાં આવી. ખાનગીમાં વિવેકપૂર્વક તપાસ કરવામાં આવી. જાપાનના ઓકિરોથી માંડીને ચીનના શુંગ-કાઇ-ફૂંગ સુધીના તમામના માથાં નકારમાં હલ્યા. ડાઁ. વિપુલે પણ ઇન્કાર કર્યો. પણ એને ખબર ન હતી કે બીલનાં કાગળમાં જયાં ફોન કરવામાં આવ્યા હતા એ સ્થળના નંબર નોંધેલા હતા. એ બધા નંબરો એક જ શહેરના હતા, અમદાવાદના !

ડાઁ. કેરીંગ્ટને ખાનગીમાં એ નંબર ઉપર વાત કરી: ”તમે ડાઁ. વિપુલને ઓળખો છો ? એણે તમને ફોન કર્યો છે ?”

દરેક જગ્યાએથી જવાબમાં ‘હા’ મળી. હોસ્પિટલના સંચાલકોની સમિતિએ ફરી એક વાર ડાઁ. વિપુલને તક આપી: ”તું સાચું બોલી નાખ. અમે આ રકમ માફ કરી દેવા માટે તૈયાર છીએ.”

”ના, મેં એક પણ ફોન નથી કર્યો.” વિપુલને ખબર નહોતી કે પૂછપરછ કરનારા પાસે પૂરાવાઓ મોજુદ છે.

અને, અફસોસ ! ડાઁ. વિપુલને નોકરીમાંથી બરતરફ કરી દેવામાં આવ્યો.

ડાઁ. પાઠક સાહેબની દિલગીરીનો કોઇ પાર ન રહ્યો. એમને એક વાત આજ લગી સમજાઇ નથી, ભારતમાં ભ્રષ્ટાચાર છે એ કારણે નાસીને આવેલો વિપુલ ખુદ ઇંગ્લેંડમાં શું કરી રહ્યો હતો ? ખરેખર ખરાબ કોણ હોય છે; દેશ કે દેશવાસીઓ ?

(શીર્ષક પંકિત: શેખાદમ આબુવાલા)

(http://www.gujaratiliterature.wordpress.com માંથી )

  1. No comments yet.
  1. No trackbacks yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: